Het boek ging mee naar bed en ’s morgens aan de ontbijttafel las ik al etend weer door. Het nam me in een wurggreep en liet me niet meer los. Ook niet nu het boek uit is, al is het voor veel van de ‘hoofdrolspelers’ nog lang niet uit en zullen we nog jaren het vervolg kunnen lezen in de vorm van de diverse rechtzaken.

Hoewel ik meer dan zeventien jaar bij woningcorporaties werk en dus ‘in het vastgoed zit’, heb ik blijkbaar iets essentieels gemist. Natuurlijk, weet ik ook van de fraude bij PWS en Rochdale, maar ik heb dat als incidenten beschouwd van een paar ‘zieke’ en hebberige collega’s. En nu weet ik niet meer zo goed wat ik moet denken. Het best kan ik mijn gevoel omschrijven als verwarring.

Zelfverrijking; hebzucht; afgunst; corruptie; vriendjespolitiek; criminaliteit; fraude; omkoping; arrogantie. Het boek staat er vol mee. Pagina na pagina. Van domme hebzucht tot geniale criminaliteit. De hele vastgoedsector raakt besmeurd en er lijken niet veel transacties in Nederland op een normale manier tot stand te komen.Het vastgoed in Nederland is ziek, heel erg ziek.

Het verwondert me en misschien ben ik wel jarenlang veel te naïef geweest, maar deze wetenschap raakt me nog niet eens het meest.

Wat me echt raakt en bezig houdt zijn de wijze waarop en de vanzelfsprekendheid waarmee wordt gefraudeerd onder het motto ‘zo is het systeem; zo werkt het en zo doet iedereen het, dus ik ook’. Er is geen spijt. Men neemt geen verantwoordelijkheid. Dat kan ook niet als je er van overtuigd bent dat jouw werkelijkheid de echte werkelijkheid is en als de mensen in jouw omgeving hetzelfde denken en doen. Dan leef je in een wereld met eigen waarden en normen, waar zelfverrijking, fraude en corruptie vanzelfsprekend en geaccepteerd zijn.

Daaruit ontsnappen zal niet gemakkelijk zijn. Misschien helpt een celstraf een beetje. Beslag op het onrechtmatig verkregen vermogen helpt denk ik meer, maar echt genezend zal het niet zijn. Ik vrees dat de 150 verdachten (waarvan hooguit 40 zullen worden berecht, want meer kan Justitie niet aan) ongeneeslijk ziek zijn. En ook na een tijdje ‘brommen’ zullen deze heren niet naar de sociale dienst hoeven. Er is vast nog wel ergens een bankrekening waarmee ze op stand verder kunnen leven. Wat ze definitief kwijt zijn is hun ‘goede’ naam. En dat doet echt pijn.

Wij kunnen helpen te voorkomen dat ze opnieuw schade aanrichten door ze geen nieuwe kansen geven; door op geen enkele manier nog met hen samen te werken. En dat is het mooie van het boek; alle namen en bedrijven staan voluit genoemd. Een aantal visitekaartjes kan de prullenbak in. Ik hoop dat mijn collega’s mij volgen.

Deze week verkochten we sinds maanden weer eens een redelijk aantal nieuwe woningen. Het aantal is nog geen reden om spontaan de polonaise in te zetten, maar het is een positief signaal. Zeker als je vaststelt dat wij hierin niet alleen staan. Ik sprak deze week met twee bestuurders van projectontwikkelaars en die meldden ook dat de verkopen wat aantrekken.

Het zijn vooral de goedkopere woningen die aftrek vinden. Hopelijk zet deze ontwikkeling in 2010 door. Het is te hopen dat in de komende maanden ook de verkoop van wat duurdere woningen gaat toenemen. Voor evenwichtige wijken is het belangrijk dat ook duurdere en kwalitatief betere woningen worden gebouwd en verkocht. Voor 2011 en 2012 dreigt – ook als de verkopen aantrekken – een gat in de productie van nieuwe woningen te vallen. De energie gaat nu zitten in het verkopen van de woningen die in de pijplijn zitten en het herontwikkelen van projecten die niet te slijten zijn.

 Nieuwe projecten worden bijna niet gestart. Goede raad is in dit geval niet duur: doorgaan met plannen maken en als de markt weer aantrekt liggen er plannen kant-en-klaar op de plank.

Jim Schuyt is voorzitter van de directie van de Alliantie.
  

De crisis vraagt zijn tol en een aantal bestuurders ruimt het veld. Projectontwikkelaars lijden verlies en er verdwenen al heel veel medewerkers. Sommige bedrijven zijn in personeel gehalveerd. Bij AM verdwijnt de hoofddirectie. Verliezen en verschil van inzicht over hoe het verder moet zijn de reden dat Peter Noordanus en Rein Versteeg vertrekken. Een flinke aderlating. Vrijdag nemen beiden afscheid. Ondanks de droeve aanleiding is het gezellig en Peter Noordanus is zijn humor niet verloren. De vraag is hoe het landschap van ontwikkelaars er na de crisis uitziet. Duidelijk is wel dat het niet meer wordt zoals het was. Projecten zullen kleinschaliger blijven en ontwikkelaars richten zich vooral op het bestaand stedelijk gebied. Het risicomijdende gedrag van ontwikkelaars verdwijnt ook niet. Bouwondernemingen, zoals BAM en Heijmans, trekken hun zelfstandige ontwikkelaars dichter naar zich toe en zien hen vooral als instrumenten om bouwproductie binnen te halen. Grote zelfstandige ontwikkelaars krijgen het moeilijk. Veel bedrijven gaan terug naar de basis, naar waar ze vandaan kwamen. Geldt dit ook niet voor woningcorporaties?

Jim Schuyt Directievoorzitter Woningcorporatie de Alliantie

In de noordvleugel van de Randstad moeten nog 500.000 nieuwe woningen worden gebouwd. Alleen al in Almere moeten er in het kader van de zogenoemde schaalsprong 60.000 woningen bijkomen. De gewenste bouwproductie voor Nederland bedraagt 80.000 woningen per jaar. Door de crisis realiseren we veel minder woningen. Alleen de corporaties bouwen nog redelijk wat huurwoningen. Met de crisis is de latente vraag naar nieuwe woningen niet verdampt. In brede kring leeft de opvatting dat na de crisis er sprake zal zijn van een inhaalvraag en dat de prijzen van de woningen weer gaan stijgen. Ik waag dit te betwijfelen. Het rijk heeft weliswaar de ambitie dat er veel woningen worden gebouwd, maar geen of nauwelijks instrumenten. In het verleden stuurde de overheid de bouwproductie en als er een crisis over Nederland kwam, zorgde de overheid met subsidies dat er anticyclisch werd geïnvesteerd. Dit is niet meer aan de orde en zelfs corporaties kunnen niet echt anticyclisch investeren. Ook voor de omvang van de bouwproductie gelden de gewone economische wetten. Er is zeker een kwaliteitsvraag naar woningen. Of wij de komende jaren genoeg geld hebben om beter, groter en mooier te gaan wonen is de vraag. De woningmarkt blijft voorlopig grillig en het is vooral hopen en bidden dat de woningproductie snel herstelt. Daarop sturen is uit de mode.

Jim Schuyt CEO woningcorporatie de Alliantie